از منظر روان شناسی، عامل «وراثت» و «محیط» در شکل گیری و تحول شخصیت آدمی دخالت و تأثیر دارندکه در این جا عامل وارثت را بررسی می کنیم:

وراثت

سلطانی با وزیر خویش گفت‌وگو می‌كرد كه آیا وراثت بر تربیت مقدم است، یا تربیت بر وراثت رجحان دارد؟
وزیر گفت: تربیت بر وراثت تقدّم دارد. سپس برای اثبات سخن خویش، سلطان را به صرفِ شام دعوت كرد.

وقتی سلطان وارد مجلس شد، مشاهده كرد كه در اطراف سفره، گربه‌هایی شمع بر دست، ایستاده و مجلس را روشن كرده‌اند.

وزیر در این هنگام به سلطان گفت: «اینك بفرمایید وراثت گربه كجا و شمع‌داری كجا؟ این تربیت است كه گربه را به نگهداری شمع و روشن‌‌افروزی این مجلس واداشته است».

سلطان پس از شنیدن سخنان وزیر، دستور داد تا موشی را آورده و در آن اتاق رها سازند. به محض اینكه چشم گربه‌ها به موش افتاد، شمع‌ها را انداخته و در پی موش دوان شدند.

سلطان گفت: «این وراثت گربه است كه شمع‌ها را بر زمین افكند و گربه‌ها را به دنبال موش روان ساخت و این خود دلیل بر آن است كه وراثت بر تربیت مقدم است».1

وراثت چیست؟

وراثت عبارت است از تمام ظرفیت ها و استعدادهای ژنتیکی و کروموزومی که فرزند از پدر، مادر و اجداد خود به ارث می برد و با خود به دنیا می آورد. تأثیر و اهمیت وراثت در پایه گذاری و شکل دهی شخصیت نمی تواند مورد شک و تردید واقع شود. عامل وراثت بر خصوصیات جسمانی فرزند (مانند رنگ پوست و چشم و مو، بلندی یا کوتاهی قامت، چاقی یا لاغری)، چگونگی کارکرد اعضای بدن او (مانند قلب، مغز، معده، سلسلة اعصاب و غدد) و نیز بر خصوصیات روانی ـ اخلاقی وی (مانند خوش خویی یا تندخویی، وارفتگی و بی قیدی یا زرنگی و شادابی، صبوری یا بی صبری و...) مؤثر است.

به عنوان مثال میزان ترشح غده های بدن که تأثیر عظیمی در سلامت بدنی و صحت روانی (عواطف، هیجانات و دیگر فعالیت های روانی) فرزندان دارند، می تواند تحت تأثیر عامل وراثت قرار گیرد. چنان كه ترشح بیش از اندازة یکی از این غدد (پرکاری تیروئید) سبب تندخویی، زودخشمی و بی اختیاری واکنش ها (بیش فعالی) و در نتیجه بی ثباتی شخصیت رفتاری فرزند می گردد و کاستی تراوش آن (کم کاری تیروئید) آثار مخالفی چون سستی، اضطراب، وارفتگی و بی قیدی، انزوا و دوری از اجتماع (کم فعالی) را بر جای می گذارد.

از منظر اسلامی عامل وراثت به عنوان یکی از عوامل مؤثّر در شخصیّت انسان، و نه به عنوان تنها عامل، قابل قبول می باشد. به عنوان شاهدی بر پذیرش این عامل از سوی اسلام، می توان توصیه های اسلامی راجع به دقت در انتخاب همسر، تأکید بر پاکی و طهارت غذای والدین، و سفارش به پاکی و طهارت روحی و جسمی ایشان قبل از انعقاد نطفه را برشمرد.2

برای مطالعه و آشنایی با عامل محیط به لینک زیر مراجعه فرمائید:

نقش محیط در شکل گیری و تحول شخصیّت

آیا وراثت و محیط در کمال و سعادت انسان نقش ندارند؟

پایه های شکل گیری ادب

حنظله و جمیله، تجلی اختیار و اراده آزاد

---------------

پی نوشت:

1. قنبری، حیدر، داستان های شگفت انگیزی از تربیت فرزند، ص 91. وفیات العلماء، ص71؛ آینة اخلاص، ص78.
2.  ر.ک: بخش «بسترسازی برای تربیت مهدوی» در همین کتاب: عنوان های «انتخاب همسر مهدوی»، «تغذیه از لقمه حلال و فایده بخش» و «مراقبت‌های پیش از نزدیکی».

منبع: خانواده و تربیت مهدوی، آقاتهرانی و حیدری کاشانی، ص 87

گردآوری : پایگاه اینترنتی تکناز