تصاویری از امضا گرفتن دختران از محمد رضا گلزار پورشه فوق العاده ۹۱۱ رنگی رنگیِ خوشگل! +عکسبیوگرافی حامد زمانی + تصاویر تزیین میز صبحانه برای روز مادربزرگترین ماهی صید شده در جهان توسط این زن + تصاویرپورشه طلایی سوشا مکانی دروازه بان ملی پوش فولاد +عکسﺳﻼﻡ ﻋﺸﻘﻢ ﺧﻮﺑﯽ..! عاشقانهچیستان های جالب و سرگرم کنندهتفریح و گردشگری یک روزه در طبیعت اصفهان کاریکاتورهای بامزه و خنده دار روز زنپسری که تومور مغزی او را از پایش در آوردند! + تصاویرآشنایی با درخت پر + شرایط نگهداری و عکساس ام اس ویژه روز مادرخوراکی های مفید برای پیشگیری از دیابتبوسه هیجان انگیز و خداحافظی زرافه با این مرد! + عکسهدیه جالب وزیر دفاع آذربایجان به فیروزآبادی (تصویر) بچه دار شدن دختر 12 ساله و پسر 13 ساله !! + عکسطرح ورزش صبحگاهی دانش آموزان با ضرب‌آهنگ زورخانه‌ مادری که قاتل فرزندش را پای چوبه‌دار بخشید + تصاویرتصویری دیدنی از لحظه حرکت و آخرین وداع یا تایتانیکفزایش یا کاهش قیمت مسکن بعد از فاز دوم یارانه هاپرده برداری از بزرگ ترین اطلس جهان در بریتانیا + تصاویریادمان نرود (جملات جالب برای سالمندان)این گونه از آرایشگر برای موهایی جذاب کمک بگیریدزیبایی کرم های ابریشم و مراحل تبدیل شدن به پروانه +عکسمهاجرت عجیب و دیدنی 40 میلیونی خرچنگ ها!! (+عکس) معرفی بهترین و بدترین نوشیدنی ها برای کودکان
ماشین لوکس پسر قلعه نویی + عکسزندگی بسیار عجیب و باورنکردنی این مرد با سه پا + عکس عشق مادربزرگ به نوه اش !+ عکس تنبلی های دیدنی در سرتاسر جهان (عکس) گران ترین مجلس عروسی جهان (+عکس)این مرد بهترین شغل جهان را دارد! + تصاویربد قیافه ترین بازیگران موفق + تصاویرلذت دیدن این تصاویر جذاب را از دست ندهید کاریکاتورهای جالب انصراف از یارانه ذرت مکزیکی نخورید ! ماجرای خواندنی دختر فراری که یک شب پیش یک طلبه ماند! نتیجه 40 سال آب ندادن به باغچه توسط این مرد (+عکس) اعتراض جالب یک مرد عربستانی نقص فنی اتومبیلش !+ عکس زندگی عجیب یک دختر داخل جسد خرس! + عکسزنان محافظ و بادی گارد ریاست جمهوری فسلطین! + تصاویر زنی که با کفش پاشنه بلند مردی را به قتل رساند !+ عکس روشی وحشتناک و عجیب برای تبلیغ عسل !(+عکس) آنچه کم داریم ...(+عکس) عکس های از هزار جریب با طبیعتی بهشتیشما باورتان می شود این ها کیک باشند؟ + (تصاویر)موفقیت جراحی نوزاد عجیب 8 دست و پایی ! + عکسعکس های جالب و خلاقانه از یخبندان شهر ونیز !!
شنبه ۳۰ فروردین ۱۳۹۳    ساعت: ۱۳:۵۴
تبلیغات
www.tapcd2012.ir      www.tapcd2012.ir
جستجوی مطالب
 

ردیابی آلودگی هوا و خاک در اصفهان

ردیابی آلودگی هوا و خاک در اصفهان

چکیده

توسعه صنعت و گسترش ترافیک شهری و برون شهری در کشورهای پیشرفته و اخیراً ایران، آلودگی خاک، آب و هوا را در پی داشته است. با توجه به اهمیت آلودگی محیط، زیست ردیابی دائمی آلودگی هوا، خاک و آب در نواحی مبتلا به لازم است مورد توجه خاص قرار گیرد. گیاهان و جانوران به عنوان زیست ردیاب در بسیاری از نقاط جهان مورد استفاده قرار گرفته اند. در این تحقیق برگ درخت اقاقیا به عنوان یک زیست ردیاب آلودگی خاک و هوا به فلزات سنگین در شهر اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفت. غلظت فلزات سنگین (Cd, Mn, Cu, Pb, Zn, Fe ) در خاک و برگ های نمونه برداری شده شسته شده و شسته نشده از سایت های چهارگانه خوراسگان (حومه شهر) - خیابان هشت بهشت شرقی (مرکز شهر)، محدوده کارخانه ذوب آهن (منطقه صنعتی) و باغ بهادران (روستا) در دو مرحله (اواخر خرداد و شهریور 1384) جمع آوری و پس از آماده کردن مقدماتی توسط دستگاه جذب اتمی اندازه گیری شدند. نتایج تجزیه نمونه های خاک برداشت شده از عمق صفر تا 10 سانتیمتری سطح خاک نشان داد که میزان فلزات سنگین در سایت های مورد مطالعه کمتر از حد مجاز بوده است. غلظت فلزات سنگین در برگ های شسته نشده بیشتر از برگ های شسته شده بود و میان برگ های شسته شده و برگ های شسته نشده اختلاف معنی داری نشان داده شد. همچنین نتایج بدست آمده نشان داد به جز در مورد عنصر روی زمان نمونه برداری تاثیر معنی داری بر میانگین غلظت فلزات سنگین مورد مطالعه ندارد. همچنین میان فلزات سنگین برگهای شسته شده و این عناصر در خاک همبستگی معنی داری وجود نداشته است.
کلمات کلیدی: زیست ردیاب، درخت اقاقیا، فلزات سنگین، آلودگی هوا، آلودگی خاک، منطقه صنعتی، منطقه پر ترافیک

مقدمه

آلودگی یکی از معضلات زیانباری است که عمدتاً در جریان بهره برداری از منابع طبیعی و استفاده از سوخت های فسیلی به محیط زیست وارد گردیده و این پدیده با صنعتی شدن و نوگرایی جوامع شدت بیشتری یافته است. منظور از آلودگی محیط زیست ایجاد تغییرات نامطلوب در مشخصات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی منابع اصلی حیات یعنی آب، هوا و خاک به مقداری است که بقاء و سلامت انسان و دیگر موجودات را به خطر انداخته و یا فعالیت آنها را محدود می سازد (Markert, 1993) .
هر گاه غلظت آلاینده ها در محیط از حد معینی که به آن غلظت آستانه (Concentratio Threshold) گفته می شود تجاوز کند، علاوه بر سلامت انسان و حیوانات می توانند برای گیاهان نیز سمی باشند. این سمیت ابتدا با کاهش رشد گیاه همراه بوده سپس عملکرد گیاه کاهش یافته و در شرایط شدیدتر ممکن است مرگ گیاه را سبب گردن (Kabata-Pendias and Pendias, 1992). با توجه به خطری که آلاینده ها به حیات موجودات زنده وارد می سازند، اطلاع کافی از نوع و میزان هر یک از آنها در محیط حائز اهمیت شایانی است. یکی از جدیدترین راه های مطمئن جهت دسترسی به تعیین مقدار و نوع بسیاری از آلاینده های محیطی استفاده از زیست ردیابی طبیعی است. گرچه در گذشته از زیست ردیابها بیشتر به منظور تخمین آلودگی هوا استفاده شده است، اما امروزه با شدت کمتری از آنها برای تخمین و اندازه گیری آلودگی آب و خاک نیز استفاده می گردد (Soylak and Dogan, 2000; Mulgrew and Williams, 2004 ). نظر به این که بسیاری از گیاهان قادرند تعدادی از آلاینده ها را از طریق اندام های هوایی خود بخصوص برگ ها جذب و در خود ذخیره نمایند، لذا زیست ردیابی به وسیله گیاهان روشی مفید برای تخمین آلاینده ها است. سالهاست از گیاهان برای ارزیابی جذب و انباشتگی آلاینده های هوا و به طور کلی محیط زیست استفاده شده است. زیست ردیابی با گیاهان روشی کم هزینه و با ارزش جهت بررسی تاثیر آلاینده های مختلف هوا و به طور کلی محیط زیست می باشد (Celik and Aslihan, 2004; Monaci and Bargali, 2000) غلظت آلاینده های هوا و جمع آوری اطلاعات در این زمینه روشی کاربردی بوده که می تواند ما در جهت پیدا کردن راهکارهای عملی در زمینه کنترل آلودگی هوا کمک کند (Aksoy and Sahin, 2000; Adel, 2003) .
به طور کلی زیست ردیاب ها را به زیست ردیاب های فعال (Aactive Biomonitoring) و زیست ردیاب های غیر فعال (Passive Biomonitoring) طبقه بندی کرده اند. در زیست ردیابی غیر فعال، از گیاهانی که در نواحی مورد مطالعه به طور طبیعی رشد کرده اند یا وجود دارند مانند گیاهان بومی، گیاهان باغی، گیاهان زراعی و گیاهان زینتی استفاده می شود. از گیاهان زیست ردیاب غیر فعال که در منابع علمی از آنها استفاده شده است می توان به برخی از گیاهان عالی نظیر درختان سپیدار، کاج، نخل خرما، سنجد، انجیر، زبان گنجشک، سیب، غان، عرعر، آقطی، بلوط، تبریزی و اقاقیا اشاره کرد. در این گیاهان از برگ و در برخی از موارد پوست و چوب آنها برای ردیابی آلاینده ها استفاده شده است ( Madegon and Robinson, 2004; Brady, 1990; Djingova and Kuleff, 1993 ) از میان جانوران ماهی ها و بسیاری دیگر (بخصوص جانوران آبزی) جهت زیست ردیابی مورد استفاده قرار گرفته اند (Askoy and Sahin, 2000; Brady, 1990; Madegon and Robinson, 2004 ). در روش زیست ردیابی فعال گیاهانی که به صورت ژنتیکی نسبت به آلاینده های هوا واکنش نشان می دهند در منطقه مورد مطالعه کشت گردیده و یا از مناطق دیگری که آلوده نیستند جمع آوری و به محیط عرضه می گردد مانند خزه ها و گلسنگ ها (Djingova and Kuleff, 1993) .آلاینده ها به نوبه خود مختل کننده اکوسیستم به شمار می روند که از میان آنها فلزات سنگین به دلیل غیر قابل تجزیه بودن و اثرات فیزیولوژیکی بر موجودات زنده، حتی در غلظت های کم، حائز اهمیت شناخته شده اند. به لحاظ کاربرد فلزات سنگین در صنعت و ضروری بودن تعدادی از آنها، برای گیاهان دخیل بودن در برخی از فعالیت های فیزیولوژیکی برای گیاهان و حیوانات، ضرورت اطلاعات هر چه بیشتر از آنها در محیط زیست لازم به نظر می رسد (Diatta and Grazebisz, 2003). در کشور ما نیز با توجه به توسعه صنعتی در نیمه دوم قرن اخیر و برنامه ریزی های آتی و همچنین روند رو به رشد تعداد وسائط نقلیه بنزین سوز، بررسی و بحث بر روی آلاینده ها و اثرات آنها در چرخه زیست محیطی به صورت امری ضروری در آمده است.
بخش اعظم استان و شهر اصفهان نیز به لحاظ استقرار واحدهای صنعتی آلوده ساز، وضعیت ترافیکی خاص و سنگین، موقعیت جغرافیایی، وجود کارگاههای کوچک و بزرگ (که بعضاً با تاکید بر افزایش تولید بدون وجود تجهیزات کافی برای مهار آلودگی مشغول فعالیت اند) در معرض خطر آلودگی هوا، خاک و آب قرار گرفته اند. روی همین اصل مطالعات مربوط به تعیین میزان و نوع آلاینده های ناشی از ترافیک شهری و صنعتی و غیره موجود در هوا و خاک می تواند راهگشای ارائه راه حل های عملی در جهت سالم سازی محیط زیست قرار گیرد. بنابراین اجرای یک طرح تحقیقاتی در جهت تعیین آلودگی هوا و خاک در چند نقطه از مناطق صنعتی و غیر صنعتی اصفهان با استفاده از روش زیست ردیابی لازم و ضروری به نظر رسید. هدف از اجرای این طرح بررسی شدت آلودگی هوا و خاک به برخی از فلزات سنگین مانند Fe, Cu , Pb, Zn, Cd, Mn در مناطق پر ترافیک و صنعتی شهر و حاشیه شهر اصفهان با استفاده از درخت اقاقیا (.Robinia pseudoacacia L ) به عنوان یک گیاه زیست ردیاب غیر فعال انجام شد.

مواد و روش ها

موقعیت و محل اجرای پژوهش

این تحقیق در چهار محل (سایت) واقع در شهرستان اصفهان و حومه برای بررسی نوع و غلظت آلاینده های خاک و هوا اجرا شد، بشرح ذیل :
1- حاشیه شهر دارای فضای سبز کافی و ترافیک کمتر (دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان)
2- محل پر ترافیک شهر اصفهان ( خیابان هشت بهشت شرقی) .
3- منطقه صنعتی ذوب آهن اصفهان (داخل محوطه ذوب آهن).
4- روستا دارای ترافیک جزئی - به عنوان شاهد (قریه باغ بهادران ).

نمونه برداری، آماده سازی و تجزیه نمونه های خاک

تعداد 20 نمونه خاک از عمق صفر تا 10 سانتی متری خاک سطحی مناطق چهار گانه با استفاده از اگر نمونه برداری خاک برداشته و در کیسه های پلاستیکی به آزمایشگاه تحقیقات خاک شناسی دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان منتقل گردید. در آزمایشگاه، نمونه های خاک هوا خشک، کوبیده و از الک 2 میلی متری عبور داده شدند.
اسیدیته (PH) عصاره اشباع نمونه های خاک به وسیله دستگاه pH سنج متراهم مدل 262، کربن آلی با استفاده از روش و الکی و بلاک (Nelson and Sommers, 1982) و کربنات کلسیم خاک با اضافه کردن 2 میلی لیتر اسید کلریدریک یک مولار به یک گرم خاک و تیتر کردن اسید باقیمانده با هیدروکسید سدیم یک مولار اندازه گیری شد.
(Sommers, R.E. 1982) . برای تعیین غلظت فلزات سنگین در نمونه های خاک، یک گرم خاک در بشر 100 میلی لیتری ریخته شد و به آن 10 میلی لیتر اسید نیتریک غلیظ اضافه و به مدت یک ساعت روی بن ماری حرارت داده شد. پس از سرد شدن به نمونه های خاک آب اکسیژنه اضافه کرده تا نمونه ها بی رنگ شوند، پس از صاف کردن با کاغذ صافی واتمن 42، داخل بالن 100 میلی لیتری به حجم رسانده، غلظت عناصر سنگین در آن با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه گیری گردید (Pydtt, 1999, Soon and Abboud, 1993) .

زمان، روش نمونه برداری، آماده سازی و تجزیه نمونه های گیاه

درخت اقاقیا به عنوان یک زیست ردیاب غیر فعال انتخاب و نمونه برداری از برگ آن در 2 نوبت (اواخر خرداد و شهریور) به روش زیر انجام گرفت:
در هر سایت 5 درخت به طور تصادفی انتخاب و نمونه برداری برگ از ارتفاع حدود یک متری سطح زمین در چهار سمت درخت انجام گردید. سپس نمونه های برداشت شده از چهار سمت هر درخت با هم مخلوط و به دو قسمت مساوی تقسیم گردید. یک قسمت شدیداً با آب مقطر شستته شد تا گرد و غبار و مواد نهشته شده روی برگ زدوده شود و قسمت دیگر دست نخورده باقی ماند. این نمونه ها برای تجزیه های آزمایشگاهی در نظر گرفته شد. بنابراین تعداد کل نمونه های گیاهی آماده شده در دو نوبت برای تجزیه 80 نمونه بود که 40 نمونه شسته شده و 40 نمونه شسته نشده بوده است.
نمونه های گیاهی ابتداء روی ورقه های کاغذ تمیز هوا خشک و سپس به داخل پاکت های کاغذی منتقل و پاکت ها در آون الکتریکی تا رسیدن به وزن ثابت در 60 درجه سانتی گراد خشک و سپس با آسیای وایلی به صورت پودر در آورده شده و آماده تجزیه گردید. جهت هضم نمونه های گیاهی یک گرم از هر یک از نمونه های گیاهی خشک و پودر شده، به ارلن شیشه ای 250 میلی لیتری منتقل گردید و بر طبق روشی که در مورد خاک در همین مقاله نوشته شد هضم و با استفاده از دستگاه جذب اتمی نسبت به اندازه گیری Cd , Mn, Cu, Pb, Zn, Fe اقدام گردید.
به منظور بررسی تفاوت معنی دار بین سایت های مورد بررسی از نظر فلزات سنگین از طرح کاملاً تصادفی نامتعادل استفاده شد. برای تعیین اهمیت شستشوی برگها، آزمون t جفت شده برای مقایسه محتوای فلزات سنگین گیاهان شسته شده و شسته نشده برای هر سایت به کار گرفته شد. تست ANOVA)F ) برای مقایسه مکان های مختلف و مقایسه میانگین مقدار فلزات سنگین در برگهای شسته شده و خاک استفاده گردید. برای تجزیه و تحلیل و پردازش داده ها از برنامه آماری MINITAB, SAS استفاده شد.

نتایج و بحث

الف- نتایج تجزیه خاک

تجزیه واریانس مقادیر فلزات سنگین اندازه گیری شده در خاک سایت های مورد مطالعه به ترتیب در جدول 1. منعکس شده اند. جدول 1 گویای آن است که تغییرات آهن و کادمیوم در خاک سایت های چهارگانه معنی دار نبوده در حالیکه تغییرات مس، منگنز، روی، سرب و مواد آلی در سطح 1 درصد و pH در سطح 5 درصد معنی دار بوده است. همان طور که جدول 2، نشان می دهد میانگین pH خاک سایت های مورد بررسی از تفاوت زیادی برخوردار نیستند. اما به هر حال این میانگین ها از یکدیگر متفاوت بوده و در عین حال کلیه خاک های مورد بررسی در رده خاک های قلیایی قرار می گیرند.
pH خاک بر میزان حلالیت و قابلیت جذاب بسیاری از عناصر و شکل گونه های عناصر نادر، از جمله فلزات سنگین، موثر است. اشکال مختلف گونه های فلزات سنگین، به سبب دارا بودن حلالیت های متفاوت در pH های مختلف، در روند جذب و حتی انتقال به اندام های هوایی و انباشتگی در این اندام ها و بخصوص برگها دارای الگوهای متفاوتی می باشند- Kabata ).
(Pendias and Pendias, 1992, Cook and Sgardelis, 1994, Brady, 1990) میانگین مواد آلی نمونه های خاک مورد مطالعه از 37 /0تا 72 /0درصد متفاوت بوده است. مواد آلی خاک افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی و ایجاد کمپلکس با فلزات سنگین در محیط خاک را سبب می گردند. تأثیر مواد آلی و pH به طور گسترده ای بر دستیابی زیستی (Bioavailability) فلزات سنگین مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج این تحقیقات، حاکی از آن است که افزایش pH و مواد آلی در خاک قابلیت دستیابی زیستی گیاهان به فلزات سنگین را کاهش می دهد (Handreek, 1994, Kabata-Pendias and Pendias, 1992) .
میانگین آهک موجود در خاک سایت های چهارگانه مورد بررسی با یکدیگر از تفاوت زیادی برخوردارند و به ترتیب 47/5 ، 38/6، 60/4 و 21/8 درصد می باشند. آهک موجود در خاک می تواند دستیابی زیستی عناصر سنگین را تحت تأثیر قرار دهد و بنابراین از اهمیت زیادی برخوردار می باشد (Kabata-Pendias and Pendias, 1992 )
مقدار عناصر سنگین Pb , Cd, Zn, Mn, Cu, Fe موجود در نمونه های خاک سایت های مورد مطالعه و میانگین مقدار هر سایت بر حسب میکروگرم در گرم وزن خشک خاک µg g-1 در جدول 2. ارائه شده است.
میانگین مقدار سرب قابل عصاره گیری در نمونه های خاک سایت های چهارگانه به ترتیب صفر (در خوراسگان)،24/5 (در هشت بهشت)، 9/95 ( در منطقه ذوب آهن) و صفر (در باغ بهادران) میکروگرم در گرم اندازه گیری شد که از نوسان قابل توجهی برخوردار بود. مبدأ بخش زیادی از سرب موجود در نمونه های خاک می تواند به ترافیک شهری مربوط باشد، (Kabata-Pendias and Pendias, 1992 ، رحمانی و همکاران ، 1379).
میانگین مقدار روی قابل استخراج از خاک سایت های چهارگانه مورد مطالعه به ترتیب 23/8، 66/7، 41/3 و 35 میکروگرم در گرم اندازه گیری شد. در میان محل های مورد بررسی، میانگین مقدار روی در خاک سایت 2 (خیابان هشت بهشت شرقی) بیشترین و در خاک سایت 1 (دانشگاه آزاد اسلامی- خوراسگان) کمترین بوده است. زیادی مقدار روی در خاک سایت 2 را می توان به عوارضی ناشی از سایش لاستیک و استفاده از سوخت های فسیلی نسبت داد.
میانگین مقدار کادمیوم قابل استخراج از خاک سایت های چهارگانه مورد بررسی به ترتیب 7، 6/9، 8/2 و 5/3 میکروگرم در گرم خاک بود که این مقادیر برای سایت 4 (باغ بهادران) کمترین و در سایت 3 (داخل محدوده کارخانه ذوب آهن اصفهان) بیشترین بوده است. زیاد بودن مقدار کادمیوم در سایت 3 ناشی از ذرات منتشره از دودکش کارخانه و رسوب بر سطح خاک می باشد.
میانگین مقدار منگنز در سایت های چهارگانه مورد بررسی به ترتیب 191، 231، 276 و 286 میکروگرم در گرم خاک اندازه گیری شد که این میانگین برای خاک سایت 1 کمترین و برای خاک سایت 4 (باغ بهادران) بیشترین بوده است. زیادی مقدار منگنز در خاک سایت 4 را می توان احتمالاً به مواد مادری نسبت داد.
میانگین مقدار مس قابل استخراج در خاک سایت های چهارگانه مورد بررسی به ترتیب 13/08، 25/3، 15/4و 21/7 میکروگرم در گرم خاک بوده است. از روند بالا چنین استنباط می شود که میانگین میزان مس قابل استخراج در سایت 1 (خوراسگان) کمترین و در سایت 2 (هشت بهشت) بیشترین بوده است. زیادی مس در خاک هشت بهشت را می توان به ترافیک وسائط نقلیه در این مکان نسبت داد.
میانگین مقادیر آهن قابل استخراج در خاک این چهار سایت به ترتیب 731، 1013/8، 1006 و 1170 میکروگرم در گرم اندازه گیری و محاسبه شده است. زیادی مقدار آهن در خاک سایت 4 (باغ بهادران) ممکن است با توجه به عدم وجود منشاء آلوده کننده منطقه، به سبب مواد مادری باشد. مقادیر مجاز تعدادی از عناصر سنگین در خاک و مقایسه آنها با مقادیر اندازه گیری شده در سایت های چهارگانه در جدول 3، ارائه شده است. همان گونه که این جدول نشان می دهد در میان عناصر اندازه گیری شده در نمونه های خاک سایت های چهارگانه فقط مقدار کادمیوم از مقدار مجاز بیشتر است که باید مورد توجه دست اندرکاران محیط زیست قرار گیرد. خوشبختانه مقادیر سرب، روی، منگنز و مس اندازه گیری شده در این تحقیق در محدوده مجاز قرار دارند. در ارتباط با مطالعات خاکشناسی انجام شده در این بررسی و مراجعه به جدول 2. چنین نتیجه گیری می شود که منشأ اغلب عناصر سنگین در خاک سایت های چهارگانه مورد مطالعه به گونه ای مستقیم یا غیر مستقیم به فعالیتهای انسانی مربوط می گردد. بنابراین لااقل بخشی از این عناصر اندازه گیری شده در گروه «عناصر با منشأ انسانی» طبقه بندی می گردند، زیرا این عناصر بیشتر به سبب فعالیت انسان در محیط زیست (خاک) نهشته شده اند.

ب- تجزیه گیاه

میانگین نتایج تجزیه نمونه های برگ گیاه اقاقیا مربوط به خرداد 84 (مرحله اول) و شهریور 84 (مرحله دوم) برای عناصر سنگین Pb, Cd, Zn, Mn, Cu, Fe در سایت های چهارگانه در جدول 4 ارائه شده است. در ذیل به تفکیک به فکر و ارائه این عناصر می پردازیم:
آهن یکی از عناصر ضروری کم مصرف مورد نیاز گیاهان است که گیاهان بدون وجود آن قادر به تکمیل چرخه حیاتی خود نمی باشند. اما وجود همین عنصر در مقادیر بیشتر از حد نرمال می تواند برای گیاه سمی باشد. حد کفایت این عنصر در بیشتر گیاهان 500-50 میکروگرم در گرم است و حد بحرانی آن برای برخی از گیاهان 50 میکروگرم در گرم می باشد (عابدی و هنرجو، 1382). جدول 4. نمایشگر آن است که غلظت آهن در برگ های شسته شده و شسته نشده متفاوت بوده و میانگین این غلظت در برگهای شسته نشده بیشتر از برگ های شسته شده بود. این پدیده نشان می دهد که تمام آهن نهشته شده روی برگ فرصت جذب توسط این اندام را نداشته و تنها بخشی از آن همراه با آهن محلول موجود در خاک توانسته است جذب گیاه شده و در فرآیندهای مربوط وارد گردد. همچنین جدول فوق نشان می دهد که میانگین غلظت آهن در مرحله دوم نمونه برداری مشابه مرحله اول بوده است. با توجه به جدول تجزیه واریانس جدول 5. گیاهان مناطق نمونه برداری شده از نظر مقدار آهن در سطح یک درصد معنی دار می باشند. همچنین غلظت آهن در همه مناطق از مقدار زمینه ( µg g-1 150 ) که توسط مارکرت گزارش شده بالاتر است (Markert, 1993) . بیشترین غلظت آهن برگ مربوط به سایت ذوب آهن به مقدار 856 میکروگرم در گرم و کمترین آن مربوط به سایت (باغ بهادران) 405 میکروگرم در گرم می باشد. مطالعات انجام شده نیز نشان داد مقدار آهن در خاک و گیاه در مناطق صنعتی و پر ترافیک بیشتر از مقدار زمینه بوده است. نتیجه دیگر از داده ها این است که مقادیر زیادی از آهن موجود در گیاه، از طریق اتمسفر و به کمک باد در اختیار گیاه قرار گرفته است و نه از طریق خاک.
مس در زمره عناصر ضروری کم مصرف برای گیاهان است. حد مجاز آن در بافت های گیاهی 30-5 میکروگرم در گرم است. هر گاه غلظت مس در بافت های گیاهی از گستره 30-20 میکروگرم در گرم تجاوز نماید گیاه تحت تأثیر سمیت قرار می گیرد (عابدی و هنرجو، 1382). با توجه به جدول تجزیه واریانس جدول (5) مناطق مورد مطالعه از نظر مقدار مس با یکدیگر اختلاف معنی داری ندارند. میانگین غلظت مس برگ در مرحله اول و دوم به یکدیگر نزدیک می باشند. اما این مقادیر از حد زمینه 10 میکروگرم در گرم ارائه شده توسط مارکرت (1993) بالاتر بوده، که بیشترین آلودگی مربوط به سایت صنعتی ذوب آهن (39/8 میکروگرم در گرم) و سپس سایت پر ترافیک هشت بهشت (29/6 میکروگرم در گرم) است. نتایج به دست آمده در این پژوهش با نتایج گزارش شده توسط دیگران که منشأ مس در هوا را به اکسیداسیون روغن، سائیدگی لاستیک و لنت ترمز اتومبیل ها و ضایعات صنعتی مربوط می دانند، همخوانی دارد (Celik and Aslihan, 2004; Monaci and Bargali, 2000; Harrison and Chirawi, 1989) همچنین نتیجه می شود، مس توسط گرد و غبار جابه جا شده و باعث آلودگی برگ های گیاهان منطقه گردیده است.
منگنز یکی دیگر از عناصر ضروری گیاهان است. مقدار آن در گیاهان 500-100 میکروگرم در گرم است. حد کفایت برای اکثر گیاهان 300-200 میکروگرم در گرم گزارش شده است (عابدی و هنرجو، 1382). مطابق جدول تجزیه واریانس جدول 5. از نظر مقدار منگنز بین سایت ها اختلاف معنی داری وجود ندارد. میانگین مقدار منگنز برگ مطابق جدول 4. زیر حد زمینه می باشد. منشأ اصلی منگنز موجود در هوا و خاک از ترمز اتومبیل ها ناشی می گردد (Monaci, 2000; Celik and Aslihan, 2004) . روی نیز یک عنصر کم مصرف ضروری برای گیاهان است. حد مجاز در بافت های گیاهی 100-20 میکروگرم در گرم است، حد بحرانی ضروری بودن آن برای اکثر گیاهان 15 میکرو گرم در گرم گزارش شده است (Kabata-Pendias and Pendias, 1992) بر اساس جدول تجزیه واریانس جدول 5. از نظر غلظت روی، میان سایت های چهارگانه مورد مطالعه در سطح یک درصد اختلاف معنی دار وجود دارد. اما میانگین غلظت روی در دو مرحله نمونه برداری به هم نزدیک است. مقدار روی در برگ گیاهان مربوط به سایت های مورد مطالعه زیر حد مجاز بوده است، لذا در مناطق اندازه گیری شده آلودگی روی مشاهده نمی شود.
میانگین مقدار کادمیوم در تمام سایت های چهارگانه مورد مطالعه در این پژوهش، از حد مجاز ارائه شده توسط کاباتا و پندیاس (Kabata and Pendias, 1992) بیشتر بود، جدول 4. این محققین مقدار عنصر کادمیوم در گیاهان را 1- 0/1 میکروگرم در گرم وزن خشک گیاه گزارش نموده اند و عدم نیاز گیاهان و حیوانات به این عنصر را ذکر کرده اند. سلیک و اسلیحان (Celik and Aslihan, 2004 ) نیز در منطقه صنعتی مورد مطالعه خود، میزان کادمیوم را بیشتر از حد مجاز گزارش نمودند. کادمیوم موجود در هوا از صنایع فلز کاری، سایش لاستیک وسایل نقلیه موتوری و احتراق سوخت های فسیلی منشأ می گیرد.
مقدار سرب موجود در اکثر نمونه های برگ مورد مطالعه در این تحقیق در زیر حد تشخیص به وسیله دستگاه بود. این عنصر برای گیاهان و حیوانات ضروری نیست و با گذشت زمان مقدار آن در خون انسان انباشته شده و تا سر حد خطرناک افزایش می یابد. گزارشات رحمانی و همکاران حاکی از آن است که غلظت سرب در خاک ارتباط معنی داری با حجم ترافیک دارد (Pydtt, 1999; Ceik and Aslihan, 2004; Rahmani et al, 2000 )

نتیجه گیری و پیشنهادات

نتایج این تحقیق نشان داد برگ درخت اقاقیا می تواند به عنوان یک زیست ردیاب آلودگی هوا در مناطق آلوده به فلزات سنگین مانند Pb , Cd, Zn, Mn, Cu, Fe مورد استفاده قرار گرفته و محل های آلوده را از محل های غیر آلوده تفکیک نماید. نظر به اینکه محتوای عناصر در بخشهای مختلف گیاه به طور قابل توجهی تفاوت دارد لذا پیشنهاد می شود علاوه بر برگ از پوست درخت نیز برای ردیابی فلزات سنگین موجود در هوا استفاده شود، زیرا این دو بخش از گیاه مستقیماً در معرض هوا قرار دارند. غیر از اقاقیا که یک گیاه پهن برگ است برخی از سوزنی برگان مانند کاج نیز به سبب داشتن پوست کلفت تر و زبرتر ردیاب خوبی برای بررسی های آلودگی هوا به شمار می روند که در این رابطه برای رسیدن به پاسخ دقیق نیاز به تحقیقات دامنه دار در آینده خواهد بود.
منابع
رحمانی، ح. ر. کلباسی، م. و حاج رسولیها، ش. 1379. آلودگی خاک به وسیله سرب حاصل از وسایل نقلیه در محدوده برخی از بزگراه های ایران، مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی. جلد چهارم، شماره چهارم، صفحات 42-31.
عبادی، م.ج. و هنرجو، ن. (مترجم). 1382. مرجع عناصر کمیاب (جزئی)، کتاب مرجع. جهاد دانشگاهی دانشگاه مشهد. 236 ص.

پی نوشتها:

1-این مقاله بخشی از یک طرح پژوهشی است که نویسندگان تیم تحقیقاتی این طرح بوده اند و حمایت مالی آن توسط دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان انجام گرفته است.
*استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، پست الکترونیک: Shajrasuliha@yahoo.com ) **کارشناس ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان
***استادیار خاکشناسی دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان
 
 
تعداد بازدید ۳۵۹۶ بار

ارسال به کلوب ارسال به فبس بوک ارسال به گوگل ارسال به فرند فید ارسال به فرند فید

ارسال این مطلب به ایمیل دوستان :
 
جدیدترین مطالب این بخش
فزایش یا کاهش قیمت مسکن بعد از فاز دوم یارانه هاموفقیت جراحی نوزاد عجیب 8 دست و پایی ! + عکس هشدار جدی درباره داروهای تبلیغی شبکه‌های ماهواره‌ایبا انصراف از دریافت یارانه از بیمه رایگان بهره مند شوید 3 همسایه ایران در رتبه بالاترین هزینه های نظامی در جهان بز گلپایگانی که 6 قلو زایمان کرد !+ عکس زنی که با کفش پاشنه بلند مردی را به قتل رساند !+ عکس گروگان گیری عجیب با ساتور در وسط خیابان (+ تصاویر) محرم جدیدترین سلاح ارتش جمهوری اسلامی ایران آزادی زن پرتاب کننده کفش به سمت هیلاری کلینتون (+عکس) آخرین قیمت سکه‌، طلا و ارز در بازار (+جدول) اقدام وحشیانه سعودی ها با این زن مسیحی (+عکس) اتهام به قتل کودک ۹ ماهه پاکستانی ! (+عکس) حراج نخستین ناو هواپیمابر هند (+عکس) افرادی که موفق به ثبت نام یارانه نشدن چیکار کنند ؟ دختر 15ساله عربستانی قهرمان جهاد نکاح شد!+ عکس در نظرسنجی های خلیج فارس یا خلیج ع رب ی شرکت نکنید پرسود ترین بازار در سال 2014 چیست ؟ زمان نام نویسی و درخواست یارانه جدید براساس کد ملی اولین شهردار زن محجبه تاریخ ترکیه برگزیده شد (+عکس)
پربازدید ترین این بخش

 

مجله خبری
فزایش یا کاهش قیمت مسکن بعد از فاز دوم یارانه هاموفقیت جراحی نوزاد عجیب 8 دست و پایی ! + عکس هشدار جدی درباره داروهای تبلیغی شبکه‌های ماهواره‌ایبا انصراف از دریافت یارانه از بیمه رایگان بهره مند شوید 3 همسایه ایران در رتبه بالاترین هزینه های نظامی در جهان بز گلپایگانی که 6 قلو زایمان کرد !+ عکس زنی که با کفش پاشنه بلند مردی را به قتل رساند !+ عکس گروگان گیری عجیب با ساتور در وسط خیابان (+ تصاویر) محرم جدیدترین سلاح ارتش جمهوری اسلامی ایران آزادی زن پرتاب کننده کفش به سمت هیلاری کلینتون (+عکس) آخرین قیمت سکه‌، طلا و ارز در بازار (+جدول) اقدام وحشیانه سعودی ها با این زن مسیحی (+عکس) اتهام به قتل کودک ۹ ماهه پاکستانی ! (+عکس) حراج نخستین ناو هواپیمابر هند (+عکس) افرادی که موفق به ثبت نام یارانه نشدن چیکار کنند ؟ دختر 15ساله عربستانی قهرمان جهاد نکاح شد!+ عکس در نظرسنجی های خلیج فارس یا خلیج ع رب ی شرکت نکنید پرسود ترین بازار در سال 2014 چیست ؟ زمان نام نویسی و درخواست یارانه جدید براساس کد ملی اولین شهردار زن محجبه تاریخ ترکیه برگزیده شد (+عکس)