اختلال خواب در سالمندان مبتلا به آلزایمر؛ علت و روش‌های مدیریت آن

اختلال خواب در سالمندان مبتلا به آلزایمر؛ علت و روش‌های مدیریت آن

بیدار شدن‌های مکرر در نیمه‌شب، خواب‌آلودگی در طول روز، بی‌قراری هنگام غروب و راه رفتن در خانه زمانی که دیگران خوابیده‌اند، از مشکلاتی هستند که بعضی خانواده‌ها در مراقبت از سالمندان مبتلا به آلزایمر تجربه می‌کنند. این تغییرات همیشه یک بی‌خوابی ساده نیستند. بیماری آلزایمر می‌تواند الگوی خواب و بیداری فرد را تغییر دهد و تشخیص شب و روز را برای او دشوارتر کند. مؤسسه ملی سالمندی آمریکا نیز اختلال خواب، بیدار شدن مکرر و افزایش بی‌قراری هنگام غروب را از مشکلات قابل مشاهده در این بیماران معرفی می‌کند.

شدت مشکل در همه سالمندان یکسان نیست. بعضی افراد فقط دیرتر به خواب می‌روند، در حالی که در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است بخش زیادی از شب را بیدار باشند یا ساعت خواب روز و شب آن‌ها جابه‌جا شود. پیدا کردن علت دقیق این وضعیت اهمیت دارد؛ زیرا همیشه خود آلزایمر تنها عامل اختلال خواب نیست.

چرا آلزایمر می‌تواند الگوی خواب سالمند را تغییر دهد؟

آلزایمر به بخش‌هایی از مغز که در حافظه، رفتار و تنظیم فعالیت‌های روزانه نقش دارند آسیب می‌رساند. تغییرات ایجادشده در مغز می‌تواند بر چرخه خواب و بیداری نیز اثر بگذارد. انجمن آلزایمر آمریکا توضیح می‌دهد که افراد مبتلا ممکن است دفعات بیشتری در طول شب بیدار شوند و مدت بیشتری بیدار بمانند.

این مسئله گاهی به شکل خواب زیاد در طول روز ظاهر می‌شود. فرد بعدازظهر چند ساعت می‌خوابد و هنگام شب دیگر احساس خواب‌آلودگی کافی ندارد. نتیجه می‌تواند رفت‌وآمد در خانه، درخواست‌های مکرر، صدا زدن اعضای خانواده یا سردرگمی درباره زمان باشد.

سندروم غروب آفتاب چه ارتباطی با اختلال خواب دارد؟

سندروم غروب آفتاب چه ارتباطی با اختلال خواب دارد؟

یکی از رفتارهایی که ممکن است در افراد مبتلا به آلزایمر دیده شود، افزایش سردرگمی، اضطراب، تحریک‌پذیری و بی‌قراری از ساعات پایانی روز تا شب است. این حالت معمولاً با عنوان «Sundowning» یا سندروم غروب آفتاب شناخته می‌شود.

سالمند ممکن است هنگام تاریک شدن هوا تصور کند باید جایی برود، اعضای خانواده را نشناسد یا نتواند تشخیص دهد اکنون چه ساعتی از روز است. خستگی زیاد نیز می‌تواند بی‌قراری عصرگاهی را تشدید کند.

اختلال خواب و تغییرات رفتاری در این شرایط به یکدیگر مرتبط می‌شوند. سالمندی که شب گذشته خوب نخوابیده، ممکن است روز بعد خسته‌تر و تحریک‌پذیرتر باشد. همین وضعیت می‌تواند مراقبت را برای خانواده دشوار کند.

در مواردی که عصبانیت، مقاومت یا رفتارهای تهاجمی نیز به این شرایط اضافه شده است، شناخت روش صحیح برخورد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مطلب پرخاشگری در سالمندان مبتلا به آلزایمر چگونه کنترل می‌شود؟ به جنبه دیگری از همین تغییرات رفتاری و شیوه مواجهه خانواده با آن می‌پردازد.

آیا هر بی‌خوابی در سالمند آلزایمری ناشی از بیماری است؟

خیر. نسبت دادن هر تغییر خواب به آلزایمر می‌تواند باعث نادیده گرفتن مشکلات دیگری شود. درد، بیماری‌های جسمی، نیاز مکرر به استفاده از سرویس بهداشتی، برخی داروها، اضطراب، شرایط نامناسب اتاق خواب یا بیماری‌های مرتبط با خواب ممکن است در بیدار شدن شبانه نقش داشته باشند.

حتی تغییر ناگهانی در رفتار یا خواب فردی که تا چند روز قبل الگوی نسبتاً ثابتی داشته، ارزش بررسی بیشتری دارد. مؤسسه ملی سالمندی توصیه می‌کند در صورت بروز تغییرات تازه یا مشکلات مداوم، شرایط جسمی فرد و عوامل احتمالی دیگر نیز با کمک تیم درمان بررسی شوند.

چگونه خواب سالمند مبتلا به آلزایمر را بهتر مدیریت کنیم؟

یک برنامه روزانه نسبتاً ثابت ایجاد کنید

بیدار شدن، صرف غذا، فعالیت‌های روزانه و رفتن به رختخواب بهتر است تا حد امکان در ساعت‌های مشخص انجام شوند. برای فردی که در تشخیص زمان مشکل دارد، تکرار یک برنامه آشنا می‌تواند نشانه‌ای برای شروع و پایان روز باشد.

تغییر مداوم ساعت خواب یا خوابیدن طولانی در ساعات پایانی بعدازظهر ممکن است خواب شب را دشوارتر کند.

نور طبیعی را وارد برنامه روزانه کنید

باز کردن پرده‌ها در صبح و قرار گرفتن در معرض روشنایی روز می‌تواند به تشخیص بهتر روز و شب کمک کند. در مقابل، هنگام نزدیک شدن به زمان خواب بهتر است محیط آرام‌تر شود و نورهای شدید کاهش پیدا کنند. NIA استفاده از نور روز، فعالیت بدنی متناسب و برنامه منظم روزانه را از راهکارهای غیر دارویی مدیریت مشکلات خواب معرفی می‌کند.

فعالیت روزانه را فراموش نکنید

اگر وضعیت جسمی سالمند اجازه می‌دهد، فعالیت بدنی متناسب با توان او می‌تواند بخشی از برنامه روزانه باشد. پیاده‌روی کوتاه یا فعالیت‌های ساده‌ای که توسط پزشک یا متخصص مربوطه مجاز دانسته شده‌اند، علاوه بر جلوگیری از بی‌تحرکی طولانی، می‌توانند نظم بیشتری به برنامه روز بدهند.

فعالیت شدید نزدیک زمان خواب انتخاب مناسبی نیست. هدف، خسته کردن بیش از حد فرد نیست؛ بلکه ایجاد تعادل میان فعالیت و استراحت است.

خواب طولانی در طول روز را محدود کنید

چرت کوتاه ممکن است برای بعضی سالمندان مشکلی ایجاد نکند، اما چند ساعت خواب در بعدازظهر می‌تواند احتمال بیداری شبانه را افزایش دهد. میزان مناسب خواب روزانه باید با توجه به شرایط فرد تنظیم شود و خانواده نباید برای بیدار نگه داشتن سالمند او را تحت فشار قرار دهد.

محیط شب را ساده و امن نگه دارید

سردرگمی شبانه زمانی خطرناک‌تر می‌شود که سالمند از تخت بلند شود و در محیط تاریک حرکت کند. مسیر تخت تا سرویس بهداشتی بهتر است خلوت باشد و وسایلی که احتمال زمین خوردن را افزایش می‌دهند از مسیر کنار گذاشته شوند.

استفاده از نور ملایم شبانه نیز می‌تواند به جهت‌یابی کمک کند. اگر سالمند سابقه سرگردانی یا خروج از خانه دارد، ایمن‌سازی محیط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. NIA توصیه‌هایی مشخص برای کاهش خطر گم شدن و سرگردانی افراد مبتلا به آلزایمر ارائه کرده است.

هنگام بیدار شدن سالمند در نیمه‌شب چه رفتاری مناسب‌تر است؟

هنگام بیدار شدن سالمند در نیمه‌شب چه رفتاری مناسب‌تر است؟

بحث کردن درباره اینکه «الان شب است و باید بخوابی» همیشه نتیجه مطلوبی ندارد. فرد مبتلا ممکن است واقعاً درک دقیقی از زمان نداشته باشد. صحبت با صدای آرام، کاهش محرک‌های محیطی و هدایت تدریجی فرد به فضای استراحت معمولاً از ایجاد تنش بیشتر جلوگیری می‌کند.

اگر سالمند مضطرب است، ابتدا باید بررسی شود که آیا نیاز مشخصی دارد؛ برای مثال درد، تشنگی، نیاز به سرویس بهداشتی یا ناراحتی جسمی. برخورد تند می‌تواند سردرگمی و اضطراب را بیشتر کند.

آیا می‌توان برای سالمند آلزایمری از داروی خواب استفاده کرد؟

مصرف خودسرانه داروهای خواب‌آور راهکار مناسبی نیست. انجمن آلزایمر آمریکا توصیه می‌کند ابتدا از روش‌های غیر دارویی برای مدیریت مشکلات خواب استفاده شود. برخی داروهای خواب در سالمندان می‌توانند با عوارضی مانند افزایش خطر افتادن همراه باشند و انتخاب دارو باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن سایر بیماری‌ها و داروهای مصرفی فرد انجام شود.

اگر بی‌خوابی شدید است، الگوی خواب ناگهان تغییر کرده یا بی‌قراری شبانه به حدی رسیده که امنیت سالمند یا مراقب را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ارزیابی پزشکی اهمیت پیدا می‌کند.

یک خواب بهتر معمولاً با یک تغییر کوچک ایجاد نمی‌شود

مدیریت اختلال خواب در سالمند مبتلا به آلزایمر بیشتر شبیه تنظیم مجموعه‌ای از عوامل است: نور مناسب در طول روز، ساعت نسبتاً ثابت فعالیت و استراحت، کاهش خواب طولانی عصرگاهی، محیط امن در شب و شناخت عواملی که فرد را مضطرب می‌کنند.

ممکن است نتیجه این تغییرات فوری نباشد و برنامه مناسب برای هر سالمند تفاوت داشته باشد. اگر خانواده بتواند الگوی خواب و رفتار فرد را برای چند روز ثبت کند، پیدا کردن زمان‌های بی‌قراری و عوامل احتمالی ایجادکننده آن نیز ساده‌تر می‌شود. هدف فقط افزایش ساعت خواب نیست؛ خواب منظم‌تر می‌تواند شب‌های آرام‌تری برای سالمند و افرادی که از او مراقبت می‌کنند ایجاد کند.

برچسب‌ها: