مروری بر گذشته
از میخی تا آویزی؛ انواع گوشواره طلا چه تفاوتی در استایل ایجاد می‌کنند؟
اشتباه پرهزینه در عایق‌کاری روف گاردن (بام سبز)
راهنمای خرید اکانت دولینگو؛ مقایسه پلن‌های سوپر و مکس
هشدار جدی درباره آمپول کتورولاک؛ مسکنی قوی با خطری پنهان
معرفی قمقمه جیبی (هیپ فلاسک) و کاربرد آن در زندگی امروزی
گریه‌های عصرگاهی نوزاد؛ آیا کولیک است و چطور آرامش کنیم؟
گریه‌های طولانی نوزاد، به‌ویژه در ساعت‌های پایانی روز، می‌تواند والدین را خسته و نگران کند. گاهی نوزاد در طول روز آرام است اما نزدیک غروب بی‌قرار می‌شود، پاهایش را جمع می‌کند، مشت‌هایش را گره می‌کند و با شیرخوردن یا بغل‌شدن هم به‌آسانی آرام نمی‌گیرد. در چنین شرایطی ممکن است این سؤال پیش بیاید که آیا نوزاد کولیک دارد یا علت دیگری باعث گریه‌اش شده است.
گریه عصرگاهی در بسیاری از نوزادان دیده می‌شود و همیشه به معنی بیماری یا کولیک نیست. گرسنگی، خستگی، نیاز به تعویض پوشک، گرما یا سرمای محیط، تحریک‌شدن با نور و صدا و نیاز به تماس با والد از علت‌های احتمالی بی‌قراری‌اند. از طرف دیگر، بعضی بیماری‌ها یا مشکلات تغذیه‌ای هم ممکن است باعث گریه شوند. بنابراین بهتر است به‌جای تشخیص‌دادن خودسرانه، حال عمومی نوزاد را در کنار الگوی گریه و سایر نشانه‌ها در نظر بگیرید.
در این مطلب با گریه‌های عصرگاهی و نشانه‌های احتمالی کولیک آشنا می‌شوید، راهکارهای ایمن آرام‌کردن نوزاد را می‌خوانید و می‌بینید چه زمانی لازم است از پزشک کمک بگیرید.
گریه عصرگاهی نوزاد چیست؟
بعضی نوزادان در ساعات مشخصی از روز، به‌خصوص بعدازظهر یا عصر، بیشتر گریه می‌کنند. این دوره‌های بی‌قراری ممکن است از هفته‌های نخست تولد آغاز شوند و گاهی در روزهای مختلف، تقریباً در ساعت‌های مشابهی تکرار شوند. ممکن است گریه با بغل‌کردن، شیرخوردن یا عوض‌کردن پوشک فوراً متوقف نشود، اما این موضوع به‌تنهایی برای تشخیص کولیک کافی نیست.
نوزادان گریه می‌کنند تا نیازهایشان را به مراقب منتقل کنند. در ماه‌های ابتدایی زندگی، هنوز نمی‌توانند با کلمه یا اشاره بگویند گرسنه‌اند، خسته شده‌اند یا محیط برایشان شلوغ است. گریه ممکن است در پایان روز بیشتر شود، چون نوزاد خسته شده یا در طول روز با صداها، نورها و رفت‌وآمدهای زیادی روبه‌رو بوده است. گاهی هم والدین در همین ساعت‌ها خسته‌ترند و بی‌قراری نوزاد برایشان دشوارتر به نظر می‌رسد.
اگر نوزاد در فاصله بین گریه‌ها بیدار و هوشیار است، شیر می‌خورد، پوشکش به‌طور معمول خیس می‌شود و رشدش روند مناسبی دارد، ممکن است با دوره‌ای از بی‌قراری معمول روبه‌رو باشید. اما اگر گریه با تغییر واضح در رفتار، کم‌شدن شیرخوردن، تب، استفراغ یا علائم دیگری همراه است، بهتر است علت را فقط به خستگی یا کولیک نسبت ندهید.
کولیک نوزاد چیست؟
کولیک به دوره‌هایی از گریه شدید و طولانی گفته می‌شود که آرام‌کردن نوزاد در آن‌ها دشوار است و علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود. بعضی منابع از گریه بیش از سه ساعت در روز، دست‌کم سه روز در هفته و برای سه هفته یا بیشتر به‌عنوان یک معیار استفاده می‌کنند؛ منابع دیگر ممکن است مدت یا تعداد روزهای متفاوتی را در نظر بگیرند. به همین دلیل، این عدد را نباید تنها راه تشخیص کولیک دانست.
اگر نوزاد زیاد گریه می‌کند، لازم نیست برای کمک‌گرفتن از پزشک منتظر بمانید تا تعداد روزها یا هفته‌ها به یک معیار خاص برسد. پزشک با توجه به سن نوزاد، وضعیت تغذیه و رشد، الگوی گریه و علائم همراه می‌تواند احتمال علت‌های دیگر را بررسی کند.
گریه‌های مرتبط با کولیک ممکن است بدون علت واضح شروع شوند و حتی پس از بررسی گرسنگی، پوشک و وضعیت محیط ادامه پیدا کنند. برخی نوزادان در زمان گریه پاهای خود را به سمت شکم جمع می‌کنند، بدنشان را سفت می‌کنند، مشت‌هایشان را گره می‌کنند یا صورتشان سرخ می‌شود. این نشانه‌ها می‌توانند در گریه‌های طولانی دیده شوند، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که نوزاد کولیک دارد.
کولیک معمولاً در ماه‌های نخست زندگی مطرح می‌شود و در بسیاری از نوزادان با بزرگ‌ترشدن و تکامل بیشتر کاهش پیدا می‌کند. بااین‌حال، زمان‌بندی در همه نوزادان یکسان نیست. اگر گریه بعد از چند ماه همچنان شدید است، تغییری ناگهانی دارد یا با نشانه‌های نگران‌کننده همراه شده، پزشک باید وضعیت نوزاد را بررسی کند.
چرا نوزاد عصرها بیشتر گریه می‌کند؟
علت واحد و قطعی برای گریه عصرگاهی وجود ندارد. این الگو ممکن است با نیازهای عادی نوزاد، خستگی یا تحریک‌شدن مرتبط باشد. ممکن است نوزاد در طول روز خواب کافی نداشته یا در محیطی پرنور و پرسروصدا بوده باشد. گاهی نیز در ساعت‌های پایانی روز، فاصله از آخرین وعده شیر بیشتر شده و نوزاد گرسنه است.
بعضی والدین تصور می‌کنند هر بار جمع‌کردن پاها یا گریه بعد از شیرخوردن، حتماً به معنی نفخ است. اما گریه به‌تنهایی نمی‌تواند علت را مشخص کند. رفلاکس، یبوست، حساسیت غذایی یا بیماری ممکن است در برخی نوزادان با بی‌قراری همراه باشند، ولی تشخیص آن‌ها نیاز به بررسی دارد. نباید بدون نظر پزشک فرض کرد کولیک حتماً ناشی از گاز معده، نوع شیرخشک یا غذایی است که مادر مصرف کرده است. علت دقیق کولیک در بسیاری از موارد روشن نیست.
آیا هر گریه عصرگاهی به معنی کولیک است؟
خیر. گریه عصرگاهی فقط یک الگوی زمانی است و به‌تنهایی تشخیص پزشکی محسوب نمی‌شود. پیش از اینکه احتمال کولیک را مطرح کنید، نیازهای اولیه نوزاد را بررسی کنید.
گرسنگی
به نشانه‌هایی مثل بردن دست‌ها به دهان، مکیدن لب‌ها یا جست‌وجوی سینه توجه کنید. گریه ممکن است یکی از نشانه‌های دیرتر گرسنگی باشد، بنابراین در صورت امکان، نشانه‌های اولیه را هم در نظر بگیرید. در عین حال، هر بار گریه‌کردن الزاماً به معنی گرسنگی نیست و خوراندن شیر در هر نوبت گریه می‌تواند بعضی نوزادان را ناراحت کند. درباره مقدار و فاصله وعده‌ها از راهنمایی پزشک یا مراقب سلامت کودک استفاده کنید.
خستگی و نیاز به خواب
گاهی نوزاد برای آرام‌شدن به خواب نیاز دارد، اما از شدت خستگی بی‌قرارتر شده است. اگر نوزاد خمیازه می‌کشد، پلک‌هایش سنگین شده یا از تماس و صدا زود کلافه می‌شود، محیط آرام‌تر و کم‌نورتر را امتحان کنید. لازم نیست برای هر نوزاد برنامه خواب یکسانی تعیین کنید؛ به نشانه‌های خودش و توصیه پزشک توجه کنید.
پوشک و دمای محیط
پوشک خیس یا کثیف می‌تواند باعث ناراحتی شود. لباس نامناسب هم ممکن است نوزاد را گرم یا سرد کند. وضعیت بدن و لباس نوزاد را بررسی کنید و از پوشاندن بیش‌ازحد او بپرهیزید. اگر پوستش عرق‌کرده یا بدنش خیلی گرم است، ممکن است لباس یا پتوی اضافی داشته باشد.
تحریک بیش‌ازحد
صدای بلند، نور شدید، تلویزیون، رفت‌وآمد زیاد یا جابه‌جایی مکرر بین افراد ممکن است برای بعضی نوزادان خسته‌کننده باشد. کم‌کردن صدا و نور و سپردن آرامش نوزاد به یک مراقب آشنا گاهی کمک‌کننده است.
ناراحتی پس از شیرخوردن
اگر نوزاد بعد از شیرخوردن زیاد بالا می‌آورد، هنگام تغذیه سرفه یا خفگی دارد، شیرخوردنش دشوار است یا وزن نمی‌گیرد، این موارد را با پزشک مطرح کنید. بعضی مشکلات تغذیه‌ای یا رفلاکس می‌توانند با بی‌قراری اشتباه گرفته شوند. گریه همراه با استفراغ مکرر یا حال عمومی نامناسب نیاز به بررسی دارد
چطور نوزاد بی‌قرار را آرام کنیم؟
برای آرام‌کردن نوزاد، یک روش تضمینی وجود ندارد. ممکن است یک راهکار در یک روز مؤثر باشد و روز دیگر اثر کمتری داشته باشد. چند روش را با آرامش امتحان کنید، هر بار به واکنش نوزاد توجه کنید و اگر روشی او را ناراحت‌تر می‌کند، آن را متوقف کنید.
اول نیازهای ساده را بررسی کنید
پیش از هر روش دیگری، گرسنگی، پوشک، دمای بدن و محیط، خستگی و نشانه‌های بیماری را در نظر بگیرید. این بررسی کوتاه کمک می‌کند علت‌های معمولی را فراموش نکنید. اگر گریه ناگهانی و متفاوت از همیشه است، لباس و بدن نوزاد را هم برای هر عامل ناراحت‌کننده‌ای بررسی کنید؛ مثلاً لباسی که تنگ شده یا چیزی که پوستش را آزار می‌دهد.
نوزاد را در آغوش بگیرید
تماس نزدیک با والد یا مراقب آشنا ممکن است به نوزاد احساس امنیت بدهد. او را طوری بغل کنید که سر و گردنش حمایت شود و آرام با او راه بروید یا به‌آرامی تاب بخورید. حرکات باید ملایم و کنترل‌شده باشند؛ تکان‌های شدید یا ناگهانی هرگز راه ایمنی برای آرام‌کردن نوزاد نیستند.
محیط را آرام‌تر کنید
چراغ‌ها را کم کنید، صدای تلویزیون و گفت‌وگو را پایین بیاورید و از جابه‌جایی نوزاد بین افراد مختلف خودداری کنید. بعضی نوزادان با صدای یکنواخت و آرام، مانند زمزمه یا موسیقی ملایم، بهتر آرام می‌شوند. اگر از صدای سفید استفاده می‌کنید، صدا را کم و دستگاه را در فاصله‌ای مناسب از نوزاد قرار دهید. صدای بلند و نزدیک می‌تواند به شنوایی آسیب بزند.
حرکت آرام را امتحان کنید
راه‌رفتن آرام در حالی که نوزاد را به‌درستی در آغوش گرفته‌اید، یا قدم‌زدن با کالسکه درحالی‌که نوزاد را زیر نظر دارید، ممکن است برای بعضی نوزادان آرام‌کننده باشد. اگر نوزاد در صندلی ماشین، کالسکه یا تاب به خواب رفت، برای خواب طولانی او را روی سطح خواب ایمن و صاف قرار دهید. صندلی ماشین برای سفر طراحی شده است و نباید محل خواب معمول نوزاد باشد.
هنگام تغذیه مکث کنید و آروغ بگیرید
اگر نوزاد با شیشه شیر می‌خورد، وضعیت او و جریان شیر را بررسی کنید تا تغذیه برایش دشوار نباشد. برای آروغ‌گرفتن، می‌توانید در میانه یا پس از تغذیه مکث کوتاهی داشته باشید؛ اما اگر نوزاد آروغ نزد، این موضوع به‌تنهایی نشان‌دهنده بیماری نیست. از پزشک درباره روش تغذیه مناسب برای شرایط نوزادتان سؤال کنید، به‌ویژه اگر شیرخوردن با ناراحتی، سرفه یا بالا‌آوردن مکرر همراه است.
ماساژ یا حمام را فقط اگر برای نوزاد خوشایند است امتحان کنید
ماساژ بسیار ملایم یا حمام با آب ولرم ممکن است برخی نوزادان را آرام کند، اما برای همه مناسب نیست. نوزاد را هیچ‌گاه در حمام تنها نگذارید؛ حتی برای چند لحظه. فشار روی شکم، حرکات شدید یا تلاش برای «خارج‌کردن گاز» با روش‌های نامطمئن می‌تواند خطرناک باشد. اگر نوزاد با لمس ناراحت‌تر می‌شود، ماساژ را متوقف کنید.
قنداق‌کردن باید ایمن باشد
بعضی خانواده‌ها از قنداق برای آرام‌کردن نوزاد استفاده می‌کنند. اگر این روش را به کار می‌برید، از پزشک یا پرستار بخواهید روش درست را نشان دهد. قنداق نباید روی صورت یا سر نوزاد را بپوشاند، تنفس را محدود کند یا پاها را به‌صورت فشرده و صاف نگه دارد. نوزادی که قنداق شده باید همیشه به پشت خوابانده شود و با شروع نشانه‌های تلاش برای غلت‌زدن، قنداق‌کردن متوقف شود. از قنداق‌های وزنه‌دار استفاده نکنید.
نکات مهم درباره خواب ایمن نوزاد
برخی روش‌های آرام‌کردن ممکن است نوزاد را خواب‌آلود کنند. هر بار که او را برای خواب می‌گذارید، به اصول خواب ایمن توجه کنید:
- نوزاد را برای خواب به پشت قرار دهید.
- از سطحی صاف و سفت استفاده کنید؛ سطح خواب نباید شیب‌دار یا نرم باشد.
- بالش، عروسک، پتوهای آزاد و وسایل نرم را از تخت نوزاد بیرون نگه دارید.
- نوزاد را برای خواب روی مبل، صندلی راحتی یا در آغوش فردی که احتمال دارد خوابش ببرد، رها نکنید.
- اگر نوزاد در صندلی خودرو، کالسکه یا تاب خوابش برد، در اولین فرصت مناسب او را به سطح خواب ایمن منتقل کنید.
- اگر قنداق می‌کنید، به پشت‌خواباندن و توقف قنداق با مشاهده نشانه‌های غلت‌زدن توجه کنید.
این نکات برای خواب شب و چرت روزانه اهمیت دارند. بغل‌کردن یا نگه‌داشتن نوزاد در وضعیت‌های دیگر برای آرام‌سازی، جایگزین وضعیت امن خواب نیست؛ وقتی نوزاد قرار است بخوابد، او را به پشت و روی سطح صاف و سفت قرار دهید.
چه کارهایی را بدون نظر پزشک انجام ندهیم؟
در تلاش برای آرام‌کردن نوزاد، ممکن است توصیه‌های مختلفی درباره قطره‌ها، دمنوش‌ها یا تغییر شیر به گوش برسد. اما هر محصول یا روش خانگی برای نوزاد بی‌خطر یا مؤثر نیست. بدون نظر پزشک به نوزاد دارو، قطره ضدنفخ، دمنوش، آب‌قند یا مکمل ندهید. درباره محصولاتی که با عنوان آرام‌کننده یا ضدکولیک فروخته می‌شوند نیز پیش از مصرف از پزشک سؤال کنید.
همچنین بدون ارزیابی پزشک، شیرخشک نوزاد را عوض نکنید و رژیم غذایی مادر شیرده را به‌شکل گسترده محدود نکنید. حذف گروهی از مواد غذایی می‌تواند تغذیه مادر را دشوار کند و لزوماً علت گریه را برطرف نمی‌کند. اگر پزشک احتمال حساسیت یا مشکل تغذیه را مطرح کند، درباره تغییر مناسب و مدت لازم برای ارزیابی نتیجه راهنمایی می‌دهد.
از روش‌هایی مانند فشار دادن شکم، تکان‌دادن شدید، استفاده از وسایل نامطمئن یا گذاشتن نوزاد روی شکم برای خواب پرهیز کنید. حتی اگر اطرافیان تجربه‌ای را مفید می‌دانند، ایمنی نوزاد و توصیه پزشک باید در اولویت باشد.
یادداشت‌کردن الگوی گریه چه کمکی می‌کند؟
اگر گریه‌ها تکرار می‌شوند، برای چند روز زمان شروع و پایان آن‌ها را یادداشت کنید. همچنین بنویسید نوزاد پیش از گریه چه زمانی شیر خورده، خوابیده یا پوشکش عوض شده است و آیا نشانه دیگری مثل استفراغ، تغییر در مدفوع یا تب داشته است. لازم نیست ثبت اطلاعات پیچیده باشد؛ چند یادداشت کوتاه در تلفن همراه یا دفتر کافی است.
این یادداشت‌ها به والدین کمک می‌کنند الگوها را بهتر ببینند و هنگام مراجعه به پزشک اطلاعات دقیق‌تری بدهند. ممکن است مشخص شود گریه بیشتر پس از وعده مشخصی رخ می‌دهد، در روزهایی که نوزاد خواب کمتری داشته بیشتر است یا با تغییر تازه‌ای در وضعیت او همراه شده است. این اطلاعات به‌تنهایی تشخیص پزشکی نیستند، اما می‌توانند گفت‌وگو با پزشک را مفیدتر کنند.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
اگر گریه برای شما نگران‌کننده است، با پزشک کودک تماس بگیرید؛ به‌خصوص اگر نوزاد برای نخستین بار گریه شدید و طولانی دارد، الگوی گریه‌اش تغییر کرده یا آرام‌کردنش دشوارتر از قبل شده است. در صورت وجود هرکدام از موارد زیر، پیگیری پزشکی را به تأخیر نیندازید:
- نوزاد زیر سه ماه است و دمای بدنش به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر رسیده است.
- نوزاد به‌سختی بیدار می‌شود، بسیار بی‌حال است یا واکنش همیشگی را ندارد.
- تنفس دشوار، سریع یا همراه با صدای غیرعادی دارد.
- شیر نمی‌خورد یا مقدار شیرخوردنش به‌وضوح کم شده است.
- ادرار نوزاد به‌طور محسوسی کمتر از معمول شده است.
- استفراغ شدید یا جهنده دارد.
- گریه‌اش ضعیف، زیر، غیرمعمول یا متفاوت از صدای همیشگی‌اش است.
- گریه هنگام لمس یا حرکت‌دادن شدت می‌گیرد.
- نوزاد بدحال به نظر می‌رسد یا والد احساس می‌کند اتفاق غیرعادی رخ داده است.
به‌ویژه در نوزادان کم‌سن، تب باید جدی گرفته شود. برای نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه یا بیشتر، ارزیابی فوری پزشکی لازم است. اگر نوزاد علائم اضطراری دارد یا وضعیتش سریع بدتر می‌شود، از خدمات فوریت‌های پزشکی کمک بگیرید. منابع سلامت توصیه می‌کنند در برابر علائمی مانند تب در نوزاد بسیار کم‌سن، دشواری تنفس، بی‌حالی، نخوردن شیر یا گریه غیرمعمول، ارزیابی پزشکی انجام شود
وقتی گریه نوزاد والدین را خسته می‌کند
مراقبت از نوزادی که گریه می‌کند، مخصوصاً وقتی والد کم‌خواب است، واقعاً دشوار است. احساس خستگی، درماندگی یا نگرانی به معنی والد بد بودن نیست. اگر احساس کردید عصبی یا از کنترل خارج شده‌اید، نوزاد را به پشت در تخت یا محل خواب ایمنش بگذارید، مطمئن شوید فضای خواب خالی از وسایل نرم و پتوهای آزاد است و چند دقیقه از اتاق فاصله بگیرید. از همسر، یکی از اعضای خانواده یا فرد مطمئن کمک بخواهید تا مدتی مراقب نوزاد باشد.
مهمترین نکته این است: نوزاد را هرگز تکان ندهید. تکان‌دادن می‌تواند به مغز او آسیب جدی وارد کند. اگر نگرانید که ممکن است از شدت خستگی کنترل خود را از دست بدهید، نوزاد را در محل امن بگذارید و فوراً از یک بزرگسال قابل‌اعتماد یا پزشک کمک بگیرید. اگر این وضعیت تکرار می‌شود، درباره فشار روانی و نیازتان به حمایت با پزشک صحبت کنید
آیا برای کولیک درمان فوری وجود دارد؟
برای کولیک، یک درمان فوری و قطعی که برای همه نوزادان جواب بدهد وجود ندارد. بعضی راهکارهای آرام‌سازی ممکن است شدت یا مدت بی‌قراری را برای یک نوزاد کمتر کنند و برای نوزادی دیگر اثر محسوسی نداشته باشند. همچنین اگر گریه به علت بیماری، مشکل تغذیه یا علت دیگری باشد، روش‌های آرام‌سازی به‌تنهایی آن علت را درمان نمی‌کنند.
بنابراین هدف این است که ابتدا احتمال مشکل پزشکی بررسی شود، نیازهای نوزاد پاسخ داده شود و روش‌هایی که برای او آرام‌کننده‌اند با رعایت ایمنی امتحان شوند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مطلب درمان سریع کولیک نوزادان را بخوانید؛ اما عنوان «درمان سریع» را نباید به معنی تضمین آرام‌شدن فوری یا جایگزینی توصیه پزشک در نظر گرفت.
جمع‌بندی
گریه عصرگاهی نوزاد می‌تواند بخشی از بی‌قراری معمول ماه‌های نخست زندگی باشد، اما هر گریه‌ای را نباید کولیک دانست. گرسنگی، خستگی، پوشک، دمای محیط و تحریک بیش‌ازحد را بررسی کنید و در صورت تمایل روش‌های ملایمی مثل بغل‌کردن، راه‌رفتن آرام یا کم‌کردن نور و صدا را امتحان کنید. برای خواب، اصول ایمنی را رعایت کنید و از دارو یا درمان خانگی بدون نظر پزشک بپرهیزید.
اگر گریه با تب، دشواری تنفس، بی‌حالی، نخوردن شیر، کاهش ادرار، استفراغ شدید یا رفتاری غیرعادی همراه است، فوراً پیگیری پزشکی کنید. کمک‌گرفتن از پزشک و اطرافیان، هم برای سلامت نوزاد و هم برای آرامش والدین اهمیت دارد.
