شیفت شب، اختلالات هورمونی و چاقی

در مطالعه‌ای كه اخیرا روی 10 بزرگسال سالم انجام گرفت نشان داده شد: زمانی كه داوطلبان سیكل خواب معیوبی با 12 ساعت تاخیر مشابه افراد شب كار دارند، به سرعت تغییرات نامطلوبی در فشار خون، كیفیت خواب و چندین هورمون كلیدی بدن پیدا می‌كنند.

بر طبق نتایج این مطالعه، سطح هورمون لپتین كه به طور طبیعی جلوی اشتها را می‌گیرد، كاهش می‌یابد، در حالی‌كه سطح انسولین و قند خون افزایش می‌یابد. ضمنا الگوی نرمال فعالیت هورمون استرس یا كورتیزول كاملامعكوس می‌‌شود.

براساس یافته‌های این مطالعه، مكانیسم‌هایی بالقوه در كاركنان شیفتی یا دیگر افرادی كه الگوهای نامنظم خواب دارند، وجود دارد كه می‌تواند سلامت افراد را تحت تاثیر قرار دهد. به عنوان مثال، كاهش در سطح لپتین كه تنظیم‌كننده اشتهاست، می‌تواند منجر به افزایش وزن و چاقی شود. به طور مشابه، افزایش طولانی مدت در میزان انسولین و قند خون می‌تواند ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش دهد. در حالی كه تغییر در سطح كورتیزول و فشار خون می‌تواند به بیماری‌های قلبی منجر شود.

نتایج این مطالعه نشان داد داوطلبانی كه سیكل معیوب خواب داشتند، زمانی را كه در طول روشنی استاندارد روز می‌خوابیدند و در طول شب بیدار بودند، باعث تغییرات گسترده‌ای در فعالیت هورمونی آنان می‌گردید. آنچه مهم است آن كه این اختلالات نه‌تنها در كاركنان شیفتی، بلكه در افرادی كه به هر دلیلی اختلال در خواب و نظم شبانه‌روزی دارند، نیز قابل مشاهده است. از آنجا كه این اختلالات هورمونی در زمان محدودی ایجاد می‌شود لذا می‌تواند حتی در افرادی كه جدیدا به دلیل تماشای تلویزیون یا كار با كامپیوتر شب‌ها دیر می‌خوابند ایجاد شده و زمینه بروز این بیماری‌ها را در آنان افزایش دهد.

نكته عملی: اختلالات خواب و كم‌خوابی شبانه به دلیل شیفت‌های كاری و یا عادات ناصحیح زندگی، از قبیل تماشای شبانه تلویزیون، شیوع روزافزونی یافته است. این بی‌نظمی خواب با ایجاد تغییرات هورمونی زمینه بیماری‌های چاقی، دیابت و بیماری‌های قلبی را فراهم می‌نماید. لذا برای پیشگیری از بروز این بیماری‌های متابولیك، نظم خواب شبانگاهی در تمامی افراد و توجه به سایر جنبه‌های شیوه زندگی صحیح، مانند رژیم غذایی صحیح و فعالیت بدنی، در افرادی كه مجبور به كار در شیفت شب هستند، توصیه می‌شود.