نام ها و صفات شیطان

مجموعه : دینی
نام ها و صفات شیطان

برای شیطان اسامی و صفات متعددی ذكر شده و انها از این قرارند:

 

1.ابلیس: این كلمه ای ست مفرد و دارای دو جمع «ابالیس و ابالسه» از ماده ی بلس و ابلاس گرفته شده. معنای آن نا امیدی، مأیوس شدن از رحمت خدا، تحیُّر و سرگردانی، حزنی كه از شدت یاس پیدا می شود، اندوهگین و سر گریبان كردن، آمده ابلیس، كلمه عربی و اسم خاص است.

 

و معروف شده برای همان كسی كه آدم را فریب داد و باعث بیرون شدن او و همسرش از بهشت گردید. و هم اکنون با تمام قدرت، خود و لشگریانش در كمین انسان های‌ بی ایمان و سست عنصر، بلكه در كمین همه ی ی ی انسان ها بوده مگر بندگان مخلص، كه از آنان مأیوس است.

 

ابلیس، موجودی است حقیقی و زنده، با شعور، مكلف، نامرئی و فریب كار، همان كه از امر خدا سرپیچی نمود و هم اكنون هم مردم را اغوا می كند و بر انجام گناه و خلاف تشویق می‌نماید.
چهره ی ابلیس،چهره ی تكبیر و عصیان، نخوت و تمرد، خود خواهی و خودمحوری و مظهر غرور و خود برتربینی است.

نام ها و صفات شیطان

لفظ ابلیس، به صورت مفرد، یازده بار در قرآن آمده كه جز دو مورد بقیه مربوط به خلقت آدم «ع» است. از جمله:« همانا شما آدمیان را بیافریدیم و سپس شكل دادیم س از آن به فرشتگان امر كردیم تا بر آدم سجده كنند؛ همه ی ی سجده كردند، جز ابلیس، كه از سجده كنندگان نبود.»

 

«فرشتگان را فرمان دادیم كه ار آدم سجده كنند؛ همه ی ی سجدخ كردند، جز ابلیس، كه سرپیچی و تكبر نمود و از كافران گردید.»

 

«چون فرمان سجده بر آدم رسید، همگی اطاعت كردند جز ابلیس، كه از سجده بر آدم امتناع ورزید. خداوند فرمود: ای ابلیس! چه شد تو را كه با دیگران بر آدم سجده نكردی؟»

 

«ابلیس گمان باطل خود را به صورت صدق و حقیقت ، در نظر مردم جلوه داد تا جز گروه اندكی از اهل ایمان، همه ی ی او را تصدیق كردند و پیرو او شدند.»

 

«كافران و معبودان انها «همگی» به رو، در آتش جنم در آیند و با تمام سپاه و لشگریان ابلیس به دوزخ وارد گردند»؛ زیرا آنان پیروان او هستند.

نام ها و صفات شیطان

ونیز در نهج البلاغه یازده مرتبه كلمه ابلیس آمده است:

چه تلبیس بلیس منظور شد ملائك پی سجده مأمور شد
یكایك بدین سجده اقرار كرد جز ابلیس كز سجده انكار كرد

 

به خود گفت من ز آتش او ز خاك گر از سجده روی از تو تابم چه باك
تكبر به سویش چه آورد روی بشد طوقی از لعنتش در گلوی

 

2. وسواس:

به معنای چیز وسوسه گر، وسوسه كننده؛ كلامی كه در باطن انسان می گذرد از درون خود انسان بجوشد یا شیطان و یا از كس دیگری- كه از بیرون عامل آن شود وسواس گویند.

 

وسواس در اصل صدای آهسته است كه از به هم خوردن زینت آلاتبر می خیزد و به هر صدای آهسته ای هم گفته میشود. معنای دیگر آن افكار بد نامطلوب و مضری است كه به ذهن انسان خطور می كند. یا با صدای آهسته به سوی چیزی دعوت كردن و مخفیانه در قلب كسی نفوذ نمودن هم وسوسه نام دارد. كلمه و ماده ی وسواس در قرآن 4 بار استعمال شده:

 

1. مِن شَرِ الوَسوَاسِ الخَناس. اَلَّذی یُوَسوِسُ فی صُدورِ النّاسِ. الناس. آیات 4 و 5
2. فَوَسوَسَ اِلیهِ. اعراف. آیه 19
3. فَوَسوَسَ اِلیهِ الشَیطانُ. طه. آیه 119
4. وَ لَقَد خَلَقنَا الإنسانَ وَ نَعلَمُ مَا تُوَسوِسُ بِه نَفسُهُ.َ ق. آیه 16

 

3. الخناس: به معنای كنار رفتن، عقب گرد كردن و پنهان شدن است، چون هنگامی كه انسان به یاد خدا بیفتد و نام او را ببرد، شیطان عقب گرد می كند، پنهان و مخفی میشود.

 

این واژه نیز به چند چیز اعتبار معنای خاصی پیدا می كند؛ مثلا” رجوع كردن و برگشتن به این اعتبار كه انسان وقتی از خدا غافل شد و او را فراموش كرد، شیطان برای وسوسه و اغوا نمودن بر میگردد. پنهان كاری، از این رو كه انسان وجود وسوسه را كمتر حس می كند، و همه ی ی جا هست.

 

با ظاهری آراسته می آید و خود را در لعابی از حق، در پوسته ای از راست در لباس عبادت و گمراهی در پوشش هدایت، جلوه گر میشود.

 

4.رجیم: به معنای سنگسار كردن؛ سنگ زدن؛ سنگ زده شده؛ از روی گمان سخن گفتن؛ رانده شده از خیرات و رحمت خدا و جمع فرشتگان آسمان؛ زده شده با سنگ های‌ شهابی است و وقتی میـــخواهد به آسمان عروج كند ملائكه او را سنگسار میكنند یه وسیله ی سنگ های‌ شهابی.

 

حضرت عبدالعظیم می فرماید: از امام هادی «ع» شنیدم كه می فرمود: «رجیم» یعنی رانده شده از مواضع خیر، هیچ مؤمنی آن ملعون را به یاد نمی آورد مگر آن كه بر او اعن نماید. در علم خدا گشته است: هنگامی كه حضرت مهدی «عج» قیام كند مؤمنی نیست مگر آن كه شیطان را سنگ میزند.

نام ها و صفات شیطان

5. عزازیل: این كلمه لغت «عبری» است و به معنی عزیز شده؛ كسی كه در میان ملائكه عزیز و با احترام بوده، كسی كه عزت و توانایی ظاهری داشته باشد. شیطان را از این رو عزازیل گفته اند كه در میان ملائكه عزیز و با احترام و در عبارت خدا كوشا و سخت مقام بوده است.

 

و نیز عزازیل، نام بزی است كه كفاره ی گناهان را بر او می گذارند و در وادی بایر و بی آب و علف راش میكنند تا كفاره ی كگناهان قوم را به جایی نامعلوم ببرد.

 

6. حارث: در حدیث طولانی امیر المؤمنین نقل شده كه: از آن حضرت سؤالشد: ابلیس در میان ملائكه ی آسمان چه بوده؟ آن حضرت فرمود: حارث. و نیز در حدیث صافی از امام رضا«ع» نقل شده: نام او حارث بوده ولی ابلیس نامیده شد، زیرا از رحمت خدا مأیوس گردید.

 

7.صاغر: یكی از صفات شیطان است. به معنای پست و ذلیل، ذلیل بودن به واسطه رفتن عزت و حكومت و استقلال؛ از بین رفتن حیثیت و مقام و حقیر و زبدن بودن و…
بعد از آن كه شیطان انسان را سجده نكرد و در مقابل خدا تكبر نمود، خداوند خطاب به او كرد و فرمود:

 

فَاخرُج اِنَّكَ مِنَ الصّاغِرینَ
«از بهشت خارج شو، زیرا تو از افراد ذلیل و زبون و درمانده و پستی.»

 

به خاطر سجده نكردن از مقام عزت و بلندی به زیر افتادی و سرنگون شدی. نه این كه سود نبری بلكه ضرر و زیان هم كردی.

 

8 و 9. مذئوم مدموره: یعنی ذلیلا” نه و باخواری رانده شده، راندن به قهر و غلبه؛ طرد كردن از رحمت؛ معیوب شده؛ ننگ و عار و تمام این ها درباره شیطان صادق ست؛ جون او را با خفت و خواری و با قهر و غلبه از بهشت بیرون كردند.

 

10. مذموم: سرزنش شده؛ زیرا خداوند بعد از آن كه شیطان سجده نكرد او را سرزنش كرده و خطاب نمود: چرا سجده نكردی؟ آیا كافر شدی یا از بلند مرتبه گان بودی؟

 

11.غوی: یعنی اه هلاكت را در پیش گرفتن نومیدی از رحمت خدا؛ گمراه شدن و گمراه كردن؛ كاری جاهلانه كه از اعتقاد نادرست و فاسد سرچشمه گرفته و جهل و نادانی كه ناشی از غفلت باشد؛ از مقصد بازماندن و به مقصد نرسیدن.

 

چون شیطان در آغاز خودش گمراه شد و بعدا”حضرت آدم و اولاد او را گمراه نمود، و آن اعتقاد فاسد و نادرست خود را ظاهر كرد، از مقصد خودش بازماند و از رحمت خدا نا امید شد.

 

12. عفریت: یعنی قوی، پرزور، زیرك، گردن كش و خبیث؛ اگر جن خبیث باشد همان را شیطان می گویند و یا اگر با داشتن خباثت و شرارت نیروی زیادی هم داشته باشد عفریت نامیده میشود. همانگونه كه در داستان حضرت سلیمان آمده، وقتی كه حضرت فرمود: چه كسی تخت بلقیس را برای من می آورد؟ عفریتی از جن گفت: من آورم، معلوم میشود كه به اسم اعظم واقف بوده است؛ زیرا می خواست در یك مدت كمی تخت را كه صدها كیلو متر از آن جا دور بود بیاورد.

 

13 و 14. مارید و مرید: كه معنی هر دو تقریبا” یكی است و به معنی شیطان سركش و متمرد، ظلم و عصیان گر؛ بی شخصیت اعم از انسان و جن و شیطان، عاری از خیر و نیكی و بركت و فایده و «شَیطانٌ مارِد وَ شَیطانا” مَریدا”.» در قرآن به همین معنی آمده است.

نام ها و صفات شیطان

15. شیصبان: مرحوم علامه ی مجلسی میگوید: یكی از نام های‌ شیطان شیصبان است. و به بنی عباس هم بنو شیصبان میگویند؛ زیرا شیطان در نطفه ی بعضی از انها رسوخ كرده بود.

 

16. ابو مره.17 ابو خلاف.18 ابو لبین.19 ابیض: كه او مردم را به خشم می آورد.

 

17. وهار: به خواب مؤمنان می آید و آنان را اذیت می كند.

 

18 ابو لبینی: یكی از دختران ابلیس «لبینی» است و لقبی برای ابلیس است.

19و 20. نائل و ابوالجان است.

برگرفته از: كتاب شیطان در كمین گاه. نعمت ا… صالحی حاجی آبادی. انتشارات: علامه.

پایگاه فرهنگی هنری تکناز